Ιερά Μητρόπολη Αθηνών

Στην καρδιά της Αθήνας, στην οδό Μητροπόλεως, στην ομώνυμη πλατεία, βρίσκεται ο καθεδρικός ναός της πόλης, που είναι αφιερωμένος στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και αποτελεί ένα από τα πρώτα μεγάλα μνημεία της Αθήνας ως πρωτεύουσας. Άρχισε να οικοδομείται το 1842 και ολοκληρώθηκε με διακοπές λόγω οικονομικών προβλημάτων. Εγκαινιάσθηκε το 1862 και από τότε αποτέλεσε ορόσημο για την ιστορία του νεότερου ελληνικού κράτους, αφού φιλοξένησε όλες τις επίσημες τελετές.

Τα αρχικά σχέδια του ναού, με στοιχεία γοτθικά και αναγεννησιακά, ήταν του Δανού αρχιτέκτονα Θεόφιλου Χάνσεν, ο οποίος τα είχε προσαρμόσει την αρχική θέση ανέγερσής του, στην οδό Πανεπιστημίου, δίπλα στο Οφθαλμιατρείο. Με βάση αυτά έχει οικοδομηθεί το κατώτερο μέρος του κτιρίου, ενώ το ανώτερο ολοκληρώθηκε από τους αρχιτέκτονες Δημήτριο Ζέζο, κύριο εκφραστή της «ελληνοβυζαντινής» τεχνοτροπίας, Francois Boulanger και Παναγή Κάλκο. Στα τέλη του 19ου και μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα γνώρισε διάφορες μετατροπές και προσθήκες τόσο στο εσωτερικό του όσο και εξωτερικά, που αλλοίωσαν το ήδη ιδιαίτερο αρχικό του ύφος.

Ο ναός είναι τρίκλιτη βασιλική με τρούλο και αποτελεί συνδυασμό του νεοκλασικού και του ελληνοβυζαντινού αρχιτεκτονικού ρυθμού, γεγονός που οφείλεται στις μεταβολές των σχεδίων στην πορεία της κατασκευής του. Στην τοιχοποιία του έχει χρησιμοποιηθεί αρχιτεκτονικό υλικό από 72 κατεδαφισμένους ναούς της Αθήνας και ο επιβλητικός τρούλος του είναι καλυμμένος εξωτερικά με φύλλα χαλκού. Η κεντρική του είσοδος τονίζεται με τοξοστοιχία που στηρίζεται σε κορινθιακούς κίονες και παραστάδες, ενώ τα δίδυμα κωδονοστάσια αποπνέουν επιρροές από τη ναοδομία της Δύσης. Το εσωτερικό του ναού διακοσμείται με έργα γνωστών καλλιτεχνών του 19ου αιώνα. Η αγιογράφηση είναι των ζωγράφων Σπυρίδωνα Γιαλλινά και Alexander Seitz, η διακόσμηση του Κωνσταντίνου Φανέλλη από τη Σμύρνη και τα γλυπτά του Τήνιου γλύπτη Γεώργιου Φυτάλη. Σε υπόγεια κρύπτη στο εσωτερικό του ναού, σε μαρμάρινη λάρνακα, φυλάσσεται το σκήνωμα του πατριάρχη Γρηγορίου Ε’ και της Αγίας Φιλοθέης της Αθηναίας.