Ιερός Ναός Παναγίας Παντανάσσης

Σε ένα από τα πιο πολυσύχναστα σημεία της Αθήνας, στην Πλατεία Μοναστηρακίου, βρίσκεται ένας από τους πιο παλαιούς και λιγότερο γνωστούς ναούς της πόλης, αφιερωμένος στην Παναγία Παντάνασσα. Σήμερα είναι αρκετά χαμηλότερα από το επίπεδο του εδάφους λόγω των διαμορφώσεων του χώρου γύρω του, ωστόσο στην αρχική του μορφή ξεχώριζε στην κεντρική αυτή περιοχή της πόλης. Ο σημερινός σωζόμενος ναός χρονολογείται πιθανόν στις αρχές του 17ου αιώνα και είναι κτισμένος πάνω σε παλαιότερο μνημείο. Όπως μας πληροφορεί ένα πατριαρχικό σιγίλλιο του 1678, αποτελούσε το καθολικό γυναικείας μονής, μετόχι της Μονής Καισαριανής, στην οποία δωρήθηκε από τον Νικόλαο Μπονεφατζή. Την περίοδο αυτή λεγόταν Μέγα Μοναστήρι, ωστόσο λίγα χρόνια αργότερα παρήκμασε και από το 1821 επικράτησε η ονομασία Μοναστηράκι, η οποία δόθηκε και στην ευρύτερη περιοχή. Το έτος 1890 έγιναν επεμβάσεις στο μνημείο και κατασκευάστηκε πέτρινο καμπαναριό, το οποίο αργότερα, το 1911, αντικαταστάθηκε με το σημερινό.

Αρχιτεκτονικά, ο ναός ανήκει στον τύπο της τρίκλιτης θολωτής βασιλικής, της οποίας το μεσαίο κλίτος στεγάζεται με ημισφαιρικό θόλο, που ανατολικά και δυτικά απολήγει σε τεταρτοσφαίρια με ημιχώνια. Ο τρόπος αυτός στέγασης είναι στοιχείο οθωμανικής αρχιτεκτονικής και εφαρμόζεται σε τζαμιά και κοσμικά κτίρια ήδη από τον 15ο αιώνα, έχοντας ως πρότυπο τα τεταρτοσφαίρια της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη. Τα πλάγια κλίτη στεγάζονται με σταυροθόλια. Για την κατασκευή των τοίχων έχει χρησιμοποιηθεί πλούσιο υλικό προερχόμενο από αρχαία κτίσματα. Το εσωτερικό του ναού διακοσμείται με νεότερες τοιχογραφίες, ενώ διασώζονται και αρκετές σημαντικές φορητές εικόνες.